Aboridźinojo su domoródny lud awstralskeho kontinenta. Přińdźechu prawdźepodobnje před něhdźe 45000 lětami do Awstralskeje. Jich pomjenowanje wotwodźuje so wot łaćonskeho wuraza "ab origine" (wot spočatka sem). Jich kultura je jedna z najstaršich trajnych kulturow swěta.

Swětoznata hora Ayers Rock leži w narodnym parku Uluru w Awstralskej. Wona hraje wažnu rólu w mnohich mytach Aboridźinow.

Kelko jich je?

Do kolonizacije bě jich někak 750.000 a dźensa je jich něhdźe 350.000, štož wučinja 2% awstralskeho wobydlerstwa. Wjetšina je w sewjernym dźělu Awstralskeje žiwa. Někotři z nich bydla w rezerwatach, druzy su hižo asimilowani. Je někak 250 aboridźinskich kmjenow, kiž su na klany z rozdźělnymi rěčemi rozdźělene. Nic pak wšitcy z dźensnišich 350.000 Aboridźinow rěča jednu z aboridźinskich rěčow.

Aboridźinske rěče

Słowa aboridźinskeho pochada su: kenguruh, koala, Uluru (čerwjena skała w Awstralskej, něhdy znata jako Ayers Rock).
Wědomostnicy njejsu sej wěsći, kak su Aboridźinojo na awstralski kontinent přišli. Někotři měnja, zo su so přez Timorske morjo do Awstralskeje dóstali, druzy pak, zo su přez morjo blisko Noweje Guineje přišli.

Prěni kontakt k Europjanam

Jako přindźe Kapitan Cook ze swojej ekspediciju 1770 do Awstralskeje, běchu Aboridźinojo hišće žiwi kaž pračłowjekojo jako zběrarjo a hońtwjerjo, bydlachu w lisćowych hětach a wudźěłachu sej graty z drjewa, kosćow, mušlow a kamjenjow. Za hońtwu wužiwachu tež bumerang a za hudźenje didjeridoo.
Europjenjo přinjesechu chorosće kaž jětrowu epidemiju (Pockenepidemie), gripu a splažne chorosće kaž tež alkohol sobu. Do toho njeběchu tam tajke chorosće znali, a tuž na nje wumrěchu.

Jendźelske nadknjejstwo

Jendźelčenjo přiswojichu sej kraj a wodźizny. Aboridźinojo njemějachu žane brónje runja třělbam a žane začuće za swójstwo, štož wužichu Jendźelčenjo, zo bychu jich daloko z płódnych kónčin wuhnali. Mjez 1788-1900 zniči so wjetšina aboridźenskeho wobydlerstwa. Po lěće 1967 dóstachu Aboridźinojo wólbne prawo a prawo na swoje stare teritorije.

"Devilīs marbles" - čertowe kulki, su po wěrje Aboridźinow jejka tučelojteje waki.

Mytologija a wuměłstwo

Aboridźinojo běchu wuběrni wuměłcy. Narysowachu motiwy ze swojeje mytologije na skalizny. Jich wobrazy powědaja na přikład stawiznu wo času sonjenja. Čas sonjenja je zakład aboridźinskeje mytologije.
Čas sonjenja wobsteji ze štyri runinow:

Čas sonjenja je po jich wěrje doba do stworjenja zemje. W nim bě wšitko duchowne. Na kóncu časa sonjenja stworjachu duchojo prjedownikow zemju a pominychu so.

horje

hlej tež: