|
|
|
|
|
Horcopowětrowy balon docpěje spěšnosć hač do 50 km/h, w horinach samo hač do 120 km/h.
|
Wunamakarjej
Jako so wobydlerjo francoskeho městačka Annonay 4. junija 1783 na torhošću zhromadźichu, njemóžachu so dodźiwać: Bratraj Michel Joseph a Etienne Jacques de Montgolfier dźeržeštaj hoberski balon nad wohenjom, doniž so tutón nadobo - kaž přez kuzło - do njebja njepozběhny.
W nanowej papjerowej fabrice běštaj widźałoj, kak šlebjerdki papjery we wohenju horje stupaja. Najprjedy sej mysleštaj, zo so šlebjerdki přez kur wohenja zběhaja.
Pozdźišo pak spóznaštaj, zo njeje kur, ale horcy powětr přičina za stupanje. To staj z balonowym eksperimentom na torhošću skutkownje dopokazałoj.
|
|
Płun hrěje powětr, kiž so přez to rozšěri a bywa lóši - a balon stupa horje.
|
Natwar balona
- Balon wobsteji ze syntetiskeho płatu a wudźerži temperatury hač do 200 °C. Normalne temperatury w hornim dźělu balona leža pola něhdźe 70 do 110 °C.W hornim dźělu balona su wosebite "wokna", kiž móže pilot wočinić, tak zo so horcy powětr spěšnje pozhubi a balon potom spěšnišo spaduje.
- Balonowy korb je ze samsneje maćizny - mjenujcy rattana - plećeny kaž znajeće jón na př. z twara meblow. Tutón material je jara elastiski, tak zo korb při přizemjenju přejara wo zemju njezrazy. Kroma korba je z kožu poćehnjena a skića tak lěpši škit při přizemjenju.
- Wjetšina balonow ma dwójny palak, kiž je zwjetša ze štyrjomi płunowymi blešemi zwjazany. Palakaj dźěłatej njewotwisnej wot so, tak zo njemóžetej ženje wobaj palakaj naraz wupadnyć. Małe "pilotowe płomjo" so přeco pali. Přez nje zapali so propanowy płun, kotryž so wot pilota do balona duje.
|
|
Balonowy korb je z rattana, to je lochka, ale elastiska maćizna.
|
Da so horcopowětrowy balon wodźić?
We wěstej měrje da so wón tola wodźić: W rozdźělnych wysokosćach duje wětřik do rozdźělnych směrow. To pilot wužije a tepi balon z palakom, hdyž dyrbi wón stupać, abo njetepi jón wěsty čas, zo by so powětr w balonu wochłódźił a tutón pomału spadował.
Kak spěšnje a daloko jědźe horcopowětrowy balon?
Balon jědźe z pomocu wětřika. Tohodla wotpowěduje spěšnosć balona spěšnosći wětřika. Při přeprěćenju horinow docpěje hač do 120 km/h, ale při normalnych jězbach dosahaja 50 km/h. Při tym pohibuje so we wysokosćach mjez 150 a 3000 metrami. Móže zdalenosće mjez 5 a 30 km přeprěčić.
Čehodla balon jědźe?
To ma wšelake přičiny: Balon pohibuje so z wětřikom. Je potajkim wot wětřika wotwisny. Njemóže so bjez njeho pohibować a njemóže kaž lětadło do wšěch směrow "lětać".
Zdruha njeje ćopły powětr w balonje tak husty kaž powětr, kiž balon wobdawa. Potajkim je powětr w balonu lóši, čehoždla tutón stupa.
Hišće dźensa praja fyzikarjo, zo "wšitko, štož je lóše hač powětr, jědźe".
horje
|
|
hlej tež:
|
