Wuwiće

Poprawom započinaja so stawizny železnicy spody zemje - mjenujcy w jendźelskich podkopkach. Tam wužiwachu hižo wot lěta 1530 za transportowanje wudobywaneho materiala lórki (ně. Lore), małe wozyčki na drjewjanych kolijach. Zwonka podkopkow wužiwachu bórze wot konjow ćehnjene wozy.
Hakle w lěće 1804 wuwi Jendźelčan Richard Trevithick z paru ćěrjenu lokomotiwu. A potom dźěše wšitko spěšnje. 1815 móžachu prěni ludźo z ćahom jěć, hdyž tež jenož ze spěšnosću 24 km na hodźinu. W Němskej wotewri so prěnja čara mjez Fürthom a Nürnbergom, to bě w lěće 1835.

Prěnje lokomotiwy běchu parowe lokomotiwy, kiž ćěrjachu so z paru. K tomu zwohrěwaše so woda w kotołach z pomocu wuhla.

Moderniše ćahi

Parowu železnicu wotměni pozdźišo dieselowa železnica. Dźensa jězdźa moderniše ćahi z pomocu elektriki abo z magnetiskimi pruhami, kotrež železnicu po magnetowych kolijach wodźa. Najspěšniši ćah Němskeje docpěje spěšnosć 250 km/h. Najspěšniši ćah po Europje je francoski TGV. Wón docpěje samo spěšnosć 400 km/h.

Francoski spěšnik TGV w Pariskim dwórnišću.

Z ćahom po puću

Městno w ćahu je rozdźělene na prěnju a druhu klasu. Prěnja je dróša, dokelž je luksuriozniša. Někotre ćahi maja samo spanski wóz. Hdyž sy dlěje po puću, móžeš so w nim wočerstwić abo samo w nim přenocować. Dalokoćahi maja tež hosćenc. Tola ćahi njesłuža jenož k transportowanju wosobow. Tež najwšelakorše twory, kaž awta, brunica abo containery, so bóle a bóle z ćahom transportuja.

horje

hlej tež: