"Globalny" rěka "wšoswětowy".

Nudle z Italskeje, čaj z Indiskeje, twarožk a wino z Francoskeje, awto ze Španiskeje, cholowy ze Chiny…

Dźensniši dźeń njeje docyła wjac ćežko, kontakty do cyłeho swěta nawjazać abo w najkrótšim času někajki dypk zemje docpěć. Přez internet a tunje lěty po cyłym swěće su poćahi mjez wobydlerjemi kontinentow wo wjele wuše. Ale tež mjezynarodne zhromadne dźěło na hospodarskim, politiskim a kulturnym polu je so polěpšiło. Tute wuwiće mjenuje so globalizacija. "Globalny" rěka "wšoswětowy".

Sćěhi globalizacije

Nažel nima globalizacija jenož lěpšiny. Tak znjewužiwaja na přikład industrijowe koncerny hustohdy móžnosće wšoswětoweho wikowanja. Mysla sej: "Čehodla dyrbimy naše wěcy w Němskej, Francoskej abo Americe zhotowjeć? Mamy tola tež kraje, hdźež móžemy dźěłaćerjam wjele mjenje mzdy płaćić". To su zwjetša kraje třećeho swěta w Aziji abo Africe. Tam dźěłaja ludźo za jara mało pjenjez, a nimaja chorobne a socialne zawěsćenja. Šijerki w chinskich fabrikach dźěłaja na přikład hustohdy 12 a wjace hodźinow wob dźeń, a dóstanu za to tajku snadnu mzdu, zo lědma za přežiwjenje dosaha. Hdyž su chore, njedóstanu žane pjenjezy.

Kóždy kraj ma swoju chorhoj. Kotre znaješ?

Dźěćace dźěło je wosebje tunje

W krajach třećeho swěta je tež zwjetša normalnje, zo małe dźěći w fabrikach dźěłaja, zo bychu swójbu sobu zastarali. Nimo toho su tute dźěłowe mocy jara tunje. Organizacija UNICEF trochuje, zo dźěła na cyłym swěće něhdźe 190 milionow dźěći w starobje 5 do 14 lět. Wosebje wjele su to w Aziji a Pacifiskim rumje.
Tak zwjazuje šijaca mašina daloko wot so bydlacych ludźi: chinsku šijerku, bjezdźěłnu šijerku w Němskej, producenta drastow a nas kupcow. To byšće dyrbjeli wobmyslić, hdyž chceće sej zaso raz t-shirt "Made in China" kupić, kiž płaći 4 eura.

Tež přiroda ćerpi pod globalizaciju

Přiběrace wikowanje a hospodarstwo po cyłym swěće ma wězo tež wuskutki na přirodu. We wjele krajach nimaja hišće zakonje, z kotrymiž so přiroda před škódnymi wotpłunami ze zawodow abo zemja před jědojtymi maćiznami škita. Wobswětoškit je za fabriki droha naležnosć. Tak dyrbja so na přikład do wuhenjow wosebite filtery zatwarić, a za škitanje pódy maja so wšelake rostliny nasadźeć. Dla toho produkuja zawody radšo w krajach, hdźež so na wobswětoškit njedźiwa. Wuskutki tutoho zanjerodźenja pak pytnjemy po cyłym swěće. Přez wotpłuny awtow, zawodow a lětadłow so klima woćopli, a přińdźe přeco husćišo k přirodnym katastrofam.

Kak dale?

Naša zwjazkowa kanclerka Angela Merkel je w lěće 2007 prajiła, zo chce so za sprawnu globalizaciju zasadźić. To rěka, zo dyrbi so w přichodźe bóle na přirodoškit a polěpšenje socialnych wuměnjenjow na cyłym swěće dźiwać. K tomu słuša tež bój napřećo chudobje a dźěćacemu dźěłu, štož woznamjenja na přikład lěpše dźěłowe wuměnjenja a wjetšu mzdu tež za chinske šijerki.

horje

hlej tež: