Štó njeby znał jejko? Ale wěsće tež, zo je jejko jedne z najdrohotnišich zežiwidłow, kiž wužiwamy w mnohich jědźach? Před nimale 5000 lětami skludźichu ludźo kokoše, a z toho časa wužiwaja so jejka w kuchni.

Pata syda na jejach.

Natwar jejka

Normalnje wuwije so we wopłodźenym jejku ćipka, kiž wudypa so po 21 dnjach sydanja při 38 stopjenkach celsiusa. Dźensa přewozmu wohrěwanje husto lehnjenske připrawy, kiž dźerža awtomatisce runostajnu temperaturu.

Jejko wobsteji z přewidneho bělka a žołteho čworka. Bělk pak njeje běły, ale přewidny - hakle, hdyž so zhrěje (zwari abo spjeće), bywa wón běły. Wón wobsteji z 90 procentow wody a 10 procentow bělka, to su proteiny (dołhe rjećazy molekulow).
Čwork je měseńca z tuka a proteinow, kiž su bohate na mineralnu sól, witamin A, železo a cholesterin.
Nimo toho je w nim wupar połny powětra (Luftkammer). Skorpizna z kalciuma wobdawa jejko.

Jejko w kuchni

sadźite jejko	zwjerćane jejko	zwarjene jejko

A wězo jewi so jejko w mnohich druhich jědźach.

Jejko so přeměnja

Zbijemy-li bělk k "sněhej", nastawaja w běžitym bělku powětrowe pucherki a widźimy ješć, kiž je stabilny, dokelž zrjaduja so proteiny wokoło pucherkow. Jejkowy bělk je potajkim běžity, ale zbity "sněh" je stabilny, móžemy jón z nožom rozkrać.

Zbity bělk je přerjadowanych proteinow dla stabilny.

Je jejko čerstwe?

Hač je jejko čerstwe, móžeće cyle lochce zwěsćić. Połožće jejko do škleńcy z wodu. Pušći-li so jejko na dno, je wone čerstwe. Płuwa-li wonje horjeka, nic. Potom móže so stać, zo smjerdźi, hdyž je rozbiješ - a maš zaportk.
Čehodla pak stare jejko płuwa? To zaleži na tym, zo je skorpizna jejka přepušćiwa. Widźeć móžeće to derje, hdyž woběliće wobarbjene jejko. Potom je husto tež jejko same pisane. A čerstwe jejko ma mały wupar. W běhu časa pak wupari so woda z bělka, a wupar so powjetši. Tuž je w jejku wjace powětra, wone je lóše a płuwa.

horje

hlej tež: