Hižo w starowěku wobkedźbowachu ludźo komety. Bojachu so nich, dokelž jewja so nadobo a su chětro njewšědne. Na to pokazuje zapřijeće "komet", kiž pochadźa z łaćiny a woznamjenja "hwězda z dołhimi włosami". A tak podobnje wšak komet tež wupada!

Komet Hale-Bopp, bliše informacije: hlej dale deleka.

Što su komety?

Nimo słónca, planetow a měsačkow słušeja tež komety k ćělesam našeho słónčneho systema.
Wone su njebjeske ćělesa z płunojtych a krutych dźělow, kiž słónčko na wulkich eliptiskich čarach wobkružeja. Dokelž su čary rozdźělnje dołhe, trjebaja wjele stow abo samo milion lět, prjedy hač so zaso słóncu přibliža. Hdyž su słóncej bliske, je jich prut (Schweif) za nas widźomny.
Jadro kometa wobsteji z lodu, procha a kamjenjow, a wupada kaž hoberska mazana sněhowa kula. Tuta kula ma přeměr mjez 5 a 50 km.

Čehodla so komet swěći?

Hdyž so komet słóncu přibliži, so jeho powjerch woćopli. Přez to so zmjerznjena materija wuparja, a nastanje płun. Wokoło jadra wutwori so potom wulka płunowa mróčel, kiž jadro kaž wobalka wobdawa, tak mjenowana koma. Koma wobsteji hłownje z wuhlikowych, wodźikowych, kislikowych a syrikowych molekulow. Koma ma přeměr 50.000 do 150.000 kilometrow, móže pak tež hač do 1.000.000 kilometrow přeměra docpěć! K přirunanju: Přeměr zemje leži pola "jenož" něhdźe 12.700 kilometrow. Jadro a koma tworitej zhromadnje hłowu kometa.

Kak dóstanje komet swoju "wopuš"?

Kaž koma so tež prut hakle wutwori, hdyž je komet słóncu blisko. Prut nastanje přez płunowe partikle, kotrež jadro sobu ćehnje. Zwjetša je někotre miliony (!) kilometrow dołhi, tak zo jón na zemi bjez pomocnych srědkow widźimy. Komety pak so same wot so njeswěća, ale reflektuja jenož swětło słónca.

Komety w starowěku

So swěćaty komet je njewšědny přirodny zjaw, čehoždla sej ludźo w starowěku myslachu, zo přinjese njezbožo. Tak běchu za wobydlerjow zemje epidemije, wójny a zemjerženja přičiny kometow, kiž běchu w tutym času runje na njebju widźeć. Jako wuhladachu ludźo w lěće 43 př. Chr. komet, powědachu sej, zo je to duša Juliusa Cesara, kotryž bě krótko do toho zemrěł.

Komety dźensa

Dźensa so něhdźe 30 kometow wob lěto wotkryje. Nowy komet pomjenuje so po čłowjeku, kiž je jón jako prěni widźał. Hdyž so wjacore přizjewjenja naraz zapodadźa, dóstanje komet dwójne mjeno, kaž bě na přikład pola kometa Hale-Bopp w lěće 1997. Wo pomjenowanje stara so Mjezynarodna astronomiska unija ze sydłom w Parisu.

Komet Hale-Bopp

Alan Hale z New Mexico a Thomas Bopp z Arizony (USA) staj 23. julija lěta 1995 komet jako prěnjej wuhladałoj:

horje

hlej tež: