Hriwy sahaja konjej hač do woči, nózdrje stej ćěmnej a jara čućiwej.

Před wjele tysac lětami bě w pralěsach Europy a Ameriki žiwe zwěrjo, kiž mjenuja wědomostnicy dźensa "hyracotherium". Měješe hišće palcy na nohach, kopyto njebě hišće wuwite. Wone zwěrjo, kotrež běše někak 20 cm wulke, běše wuměnjenjam wobswěta derje přiměrjene, a wědomostnicy maja je za móžneho prjedownika nam dźensa znateho konja.

W běhu lět přiměri so prakóń wobstejnosćam wobswěta a bu wjetši, a wuwi so kopyto. W kamjentnej dobje morješe pračłowjek konja, zežiwješe so z jeho mjasa a wužiwaše kosće jako dźěłowy grat. Hišće do našeho ličenja časa sej čłowjek konje k přežnemu skotej skludźi. Wosebje nomadojo (pućowace ludy) wužiwachu móc konja za ćahanje ćežkich wozow.

W přiběracej měrje słušeše kóń k domjacemu skotej, kiž pomhaše čłowjekej bórze tež při wobdźěłanju polow a wolóži jemu tak wšědne žiwjenje.

Dźensa narunaja traktory a moderna technika dźěłowu móc konja. Ale jako jěcharski kóń a partner za wólnočasnu zaběru je nam kóń lube a drohotne zwěrjo.

Kóń móže tež w kołsu abo w galopje běhać.

Kotre družiny konjow rozeznawamy?

Konje słušeja do swójby cycakow. Dźensa rozeznawamy nimo mnohich plahowanskich formow konja mjez sydom wšelakimi družinami: dźiwi kóń (equus ferus), afriski kóń (equus asinus), aziski kóń (equua hemonius), kiang (equus kian; tibetski wóslik), stepowy cebra (equus quagga), hórski cebra (equus zebra) a grévy-cebra (equus grevyi).
Do swójby konjow liča potajkim nimo konjow tež wóslik a cebra.
Wjetšina družinow pak je dźensa sylnje wohrožena, dokelž so wosebje w swobodźe žiwe konje honja a jich žiwjenski rum so přez globalizaciju w přiběracej měrje pomjeńšuje.

Konjacy zapřah po puću.

Wulki - dołhi - sylny: Ćěło konja

Wurosćeny kóń waži někak 175 do 450 kg a hač k ramjenjomaj je mjez 1,00 do 1,60 m wysoki; ćežkosć a wulkosć stej hłownje wot družiny konjow wotwisnej.

Konje maja poměrnje wulku hłowu a dołhe a sylne stawy. Dźensa maja jenož hišće jedyn pohibliwy palc, tamne palcy su so w běhu ewolucije zhubili. Kopyto pak zakryje palc.

Kak so konje dorozumja?

Konje su zwjetša w stadle žiwe, do kotrehož ma so kóždy kóń zarjadować, dokelž knježi mjez konjemi wěsty porjad.
Konje dorozumja so mjez sobu na jara rozdźělne wašnja: warnuja stadło přez spěšne pohiby, připołoža abo nastajeja wuši, machotaja z wopušu abo warnuja tamne rjehotajo.
Wosebje dźiwje konje spěšnje ćěkaja a móžeja swojeho natwara ćěła a swojich dołhich a sylnych nohow dla wutrajnje běhać. Čuje-li so kóń wohroženy, móže wón tež kopać abo kusać a so tuž derje před njepřećelemi škitać.

Konje su kaž howjada rostlinožrački, ale njejsu žuwaki. Wotkusaja trawu ze swojimi krajakami. Čronowcy rozmlěja cyrobu. Hačrunjež móže kóń tež někotre dny bjez wody přežiwić, pije wón wšědnje wjacore litry wody.

Jěcharski kóń na turněrje.

A kak je to ze žrěbjatami?

Kobły su přerěznje 330 do 410 dnjow nošne, při čimž je čas nošnosće pola domjacych konjow, přirunajo z tamnymi družinami koni, najkrótši. Zwjetša porodźi kobła jedne žrěbjo, kiž je poměrnje ćežke a derje wuwite, tak zo móže hnydom widźeć a po něšto hodźinach samostatnje stać a běhać. Splažnje zrałe su někotre konje hižo po dwěmaj lětomaj, tamne hakle po šěsć lětach.
Staroba konjow je wotwisna wot žiwjenskeho ruma: konje, kiž su w swobodźe žiwe, docpěja starobu 40 lět; tamne, kiž čłowjek hlada, w najlěpšim padźe 50 lět.

Spja konje stejo abo ležo?

Konje stejo jenož drěmaja. Hdyž chcedźa spać, lehnu so najradšo do trawy, na pěsk abo na mjechke syno. Konje pak trjebaja jenož mała spara. Druhdy samo sonja abo smorča a rjehotaja wosnje.
W stadle je tak, zo njespja wšitke konje naraz. Někotre konje stražuja a warnuja spjace konje, jeli stanje so něšto strašne. Potom móže cyłe stadło spěšnje ćeknyć.

horje

hlej tež: