Z wučby matematiki znaješ hłownje ličenje: aděrowanje, subtrahowanje, multiplikowanje a dźělenje a najskerje samo hižo ličenje z klamorčkami, to su wšo dosć jednore wěcy.

Hdyž wobhladuješ so w swojej wokolinje, storčiš wšudźe na matematiku.

Matematika pak móže wo wjele wjace. Hdyž wobhladuješ so w swojej wokolinje, storčiš wšudźe na matematiku. Matematika tči za tym, hdyž raketa do swětnišća leći, hdyž so awta a twarjenja konstruuja, je zakład za to, zo twój handy dźěła, zo móžeš hry na kompjuteru hrać atd.
Wězo je za to tež trěbna pomoc fyziki, techniki a druhich wědomosćow. Ale hakle z pomocu matematiki hodźa so naličene wotběhi do formulow zjimać a dokładnje wobličić.

Hakle z pomocu matematiki hodźa so komplikowane wotběhi do formulow zjimać.

Hdyž prajiš, čim spěšnišo jědu, ćim sylniši je napřećiwny wětřik, je to dosć njejasne začuće. Matematika a fyzika pak datej ći formulu, z kotrejž móžeš sylnosć powětroweho haćenja eksaktnje wobličić. Z njeje na přikład sćěhuje: Jědźeš-li dwójce tak spěšnje, nimaš dwójce, ale štyri razy sylniše powětrowe haćenje. Tohodla přetrjebaja tež ći, kiž na awtodróze njesměrnje smala, telko bencina.

Ličby - pomocny srědk matematiki

Lědma sy jako małe dźěćo nawuknył rěčeć a hižo sy wužiwał prěnje ličby: jedyn, dwaj, tři, štyri. A čim starši bywaš, ćim dale móžeš ličić.
Što pak je ličba? Što woznamjenja 4? 4 eura, 4 krušwy, 4 bariki, 4 kraje? Samsna ličba steji tu za telko wšelakich wěcow. To je tola zboha spomóžna wunamakanka! A 4 + 4 = 8, wšojedne hač jedna so wo krušwy abo wo bariki. Njeje to fascinowace? (To je abstraktne, praja dorosćeni.) Wobsah je so po zdaću zhubił. Jenož ličba wostanje.

Što woznamjenja 4?

A hišće něšto zajimawe je na ličbach, na ličbowym rjedźe. Rjad dźe stajnje dale. W našim swěće je stajnje jenož kónčnje wjele wěcow, tež hdyž móže tych wěcow jara wjele być, na přikład je na zemi wjace hač 6 miliardow ludźi. Ličbow pak je njeskónčnje wjele. Wšojedne kak wulka je ličba, stajnje móžeš hišće 1 k tomu ličić.

Sy hižo raz něšto wo korjenju z dwójki słyšał
( √2)?

Wobhladajmy sej nětko konkretne matematiske prašenje:

Kak wulki je √2 (korjeń z dwójki)?
Předstaj sej wulke kwadratiske naměsto, kotrež je 1 kilometer šěroke. Chceš-li z jednoho róžka do druheho, je wězo najkrótšo, jeli je diagonalnje přeprěčiš. Hdy by po kromje šoł, by dwaj kilometraj běžał. Kelko kilometrow pak dźeš, hdyž naměsto diagonalnje překročiš? Tu pomha ći matematika a to knjez Pythagoras, kiž bě před dwaj a poł tysaca lětami žiwy. Diagonala kwadrata je √2 króć tak wulka kaž jeho šěrokosć. Što pak je √2? Hdyž multiplikuješ √2 (korjeń z dwójki) ze sobu samym, dóstanješ ličbu 2.
Spytaj raz sam:

1,4×1,4=1,96   a   1,5×1,5=2,25.

√2 leži potajkim něhdźe mjez 1,4 a 1,5. Zawěsće chceš dokładnišo wědźeć, kak wulki je korjeń z dwójki.
Tuž pokročuj:

1,41×1,41=1,96   a   1,42×1,42=2,0164

Skoro! √2 leži potajkim mjez 1,41 a 1,42. Hdyž takle pokročuješ, so stajnje dale a dale korjenjej z dwójki přibližuješ, ale bohužel ženje doskónčnje. Eksistuje da ličba √2 scyła? Matematikarjo praja: Haj, ale... Wona eksistuje a móžemy ći ju tak dokładnje kaž chceš wobličić, ale wona je njeskónčnje dołha:

1,4142135623730950488...

Cyłu ju potajkim ženje njemóžemy napisać.
Tuž by něhdźe 1,4142 km šoł, jeli by naměsto diagonalnje přeprěčił.

Ličba "pi" je runje tajka njeskónčna ličba kaž korjeń z dwójki.

Přez matematiku móžeš so woprawdźe dźiwać. To mamy ličbu √2, kotruž móžemy samo widźeć jako diagonalu kwadrata ze šěrokosću 1, ale eksaktnje napisać ju njemóžemy.
A w matematice tči hišće njeskónčnje wjele podobnych potajnstwow.

horje

hlej tež: