Měsačk přewodźuje našu zemju a wobkružuje ju. Kóždu nóc zjewi so wón na njebju a zda so nam samo wjetši hač słónco. Při tym je wón štyristakróć mjeńši hač słónco! A čehodla wupada potom tak wulki, budźeće so prašeć. Dokelž je našej zemi wo wjele bliži. Hdyž hladaće na morjo abo na łuku, je za was wšitko bliske wjetše hač to, štož je zdalene. A to płaći tež za měsačk.
A hišće něšto je wosebite na měsačku: wón so za nas přeměnja. Druhdy zda so kulojty, druhdy widźimy jón jako serp, a jónu wob měsac docyła nic.

Na měsačku widźiće ćěmne blaki. Něhdy su sej ludźo myslili, zo su to morja. Dźensa pak wěmy, zo su to kratery, kiž su přez zadyr meteroritow nastali.

Čehodla so měsačk přeměnja?

Měsačk trjeba dokładnje 29 dnjow a 13 hodźin, zo by zemju jónu wobkružił. Při tym pokazuje nam stajnje tu samsnu stonu. Jenož jeho wobrysy so měnjeja. To zaleži na tym, zo njeje wón sam njeswěći. Słónco jón wobswětluje, a my widźimy stajnje jenož wot słónca wobswětleny dźěl. Hdyž mamy młody měsačk, je měsačk runje mjez słóncom a zemju a pokazuje nam z tym jenož swoju njewobswětlenu połojcu. Hdyž pućuje dale, widźimy dźeń a wjetši wobswětleny dźěl (přiběracy měsačk), doniž njeje wón cyle połny a kulojty. A potom wón zaso woteběra. Tute stajnje so wospjetowace formy mjenujemy měsačkowe fazy.

Kak je měsačk nastał?

Najskerje je měsačk dźěl našeje zemje. Před dawnym časom, hdyž njebě zemje hišće kruta kula, je hoberski komet do zemje prasnył a dźěl jeje běžiteje masy do swětnišća zbił. Tuta masa je so z wostatkami kometa zjednoćiła a w běhu časa stwjerdnyła. To bě měsačk, kiž kruži nětko wokoło našeje zemje.

Model prěnjeho přizemjenja na měsačku: 20. julija 1969 stupi Američan Neil Armstrong jako prěni čłowjek na měsačk.

Wopyt na měsačku

Měsačk je jeničke njebjeske ćěleso, kotrež je čłowjek wopytał. To zaleži zawešće na tym, zo kruži wón wokoło zemje a zo je wón našej zemi wot wšitkich njebjeskich ćělesow najbliži (jenož něhdźe 400 000 km zdaleny). Před wjace hač štyrceći lětami, 20. julija 1969, stupi Američan Neil Armstrong jako prěni čłowjek na měsačk. A z jeho rakety nastachu prěnje wobrazy wo tamnym boku měsačka, kiž ze zemje ženje njewidźimy.

Čehodla wuskutkuje so měsačk na morjo?

Měsačk njewobswětluje jenož našu zemju, wón wuskutkuje so tež jara sylnje na morjo: jehodla dóńdźe k přiliwej a wotliwej (Flut und Ebbe). Kak tomu, hdyž je tola tak daloko preč? Měsačk ma runja našej zemi wěstu přićahliwosć. Tam, hdźež je zemje jemu přiwobroćena, přićahuje wón mórsku wodu (póda wšak je krućiša, wona wostanje ležo). Morjo su tu wuhorbi, a tu je nětko přiliw. Runje tak je to na napřećiwnej stronje zemje, hdźež je přićahliwosć měsačka najmjeńša. Tež tu wuhorbi so morjo. Na bóčnymaj stronomaj so morjo wróćo sćehnje, wšako wostanje mnóstwo wody w oceanje te samsne. Dokelž so zemja wjerći a měsačk pomału dale ćehnje, mamy wotměnjejo přiliw a wotliw a tež čas přiliwa so na wěstym městnje stajnje dale suwa.

Směje so měsačk?

Hdyž sej połny měsačk raz prawje dokładnje wobhladaće, budźeće zwěsćić, zo ma wón wobličo a zo na was hlada. Hač drje je to muž w měsačku? Ně, poprawom su to jenož ćěmne blaki. Něhdy su sej ludźo myslili, zo su to morja. Dźensa pak wěmy, zo su to kratery, kiž su přez zadyr meteroritow nastali.

horje

hlej tež: