Morchej je dwulětna zelenina, znata po cyłej Europje. Rosće w pódźe a ma najhusćišo oranžojty korjeń, ale tež běły, žołty, ćěmnofijałkojty abo čorny. Čim čerwjeńši je, ćim bohatši je na karotin. Nad zemju rosće zelena morchejowa nać, kiž móžeće wujkam a nuklam dawać.
Mamy dźensa wjace hač 60 plahowanych družinow morcheje. Kóžde lěto žněje so 13 milionow tonow morcheje na cyłym swěće - najwjace w Chinskej (8 milionow tonow). Najskerje pochadźa z Afghanistana a je hižo we 8.-10. lětstotku do Europy přišła, a to do Španiskeje.

Přez karotin dóstawa morchej swoju oranžojtu barbu.

Što je na morcheji tak strowe?

Morchej wobsteji z 87% wody a je nimo karotina bohata na balastowe a mineralne maćizny a antioksidanty. Wobsahuje tež eteriski (wonjacy) wolij, dźakowano kotremuž ma morchej charakteristisku aromu. Hdyž jěmy morchej, čisćimy sej runočasnje zuby. Hdyž jěmy ju husto, dóstawa naša koža nabruń barbu dla karotina.

Što je karotin?

Karotin je organiska rostlinska barbizna, zestajena předewšěm z alfa-karotina a z beta-karotina, kotryž je runje oranžojtožołty. Beta-karotin mjenuje so tež prowitamin A. Naš organizm twori z njeho witamin A a to telko, kelkož runje trjeba. Dźakowano witaminej A mamy strowe kosće a zuby, derje rosćemy, widźimy a móžemy barby rozeznawać.

Morchej w kuchni

Móžemy ju jěsć syru, warjenu abo truhanu. W Jendźelskej je ze spočatka 19. lětstotka morchejowy puding znaty. Snadź znajeće tež morchejowy tykanc, kaž je wón w Norwegskeje a kantonje Aargau w Šwicarskej tradicionalny. Jedyn z najwažnišich produktow Portugalskeje je morchejowa marmelada.

Zajimawostki

Najwjetša morchej na swěće narosće w lěće 1998 w Palmerje na Alasce - měješe 8,6 kg. W měsće Holtville w Kaliforniskej woswjeća stajnje spočatk lěta morchejowy swjedźeń - wón traje 12 dnjow a na nim wotměwa so wulka parada.

horje

hlej tež: