Psy su cycaki a pochadźeja wot wjelkow. Hdyž rěčimy dźensa wo psach, měnimy "domjace psy". Łaćonske mjeno psa je canis lupus familiaris. Pos słuša k swójbje rubježnych zwěrjatow, kaž su to wjelki, liški, šakale a kojoty.

Psy pochadźeja wot wjelkow. W běhu lět wuwi so něhdźe 400 psyčich rasow.

Čehodla pak mamy małe a wulke psy, ze šešerjatymi abo z hładkimi kosmami, ze zelenymi abo módrymi wóčkami, z krótkimi abo dołhimi nohami?
Wotmołwu na tute prašenje namakamy w zašłosći.

Prastawizny

W kamjentnej dobje (wot 2 500 000 do 8000 před Chr.) wzachu sej hóntwjerjo młode wjelki - šćenja - sobu domoj. Šćenja wotrosćechu pola ludźi a dóstawachu pozdźišo młode. Nowe wjelkowe swójby nastawachu, kiž móžemy hižo domjace psy mjenować. Wone běchu swěrne a skludne, kaž dźensa hišće. W lodowej dobje pomhachu psy hóntwjerjam a škitachu jich a jich skót. Před 15 000 lětami so čłowjekojo zasydlichu a z nimi tež psy.

Dalmatiner - přewodźacy pos.

Kak su psyče družiny nastali?

Psy so plahuja. Hdyž so pos a psyca po přeću čłowjeka porujetej, mjenjemy to připušćenje (ně.: Zulassen). Po připušćenju je psyca něhdźe 2 měsacej samodruha, to rěka suprošna (trächtig sein). W jeje brjuše rostu 3 do 12 młodźatow, kiž rěkaja šćenja. Wšitke šćenjata narodźa so na jedyn raz. Prěnje dny po narodźenju njemóža šćenjata ničo widźeć a słyšeć, ale jara derje z nosom čuć. Po čuchu namakaja cycki maćerje, hdźež cycaja mloko. Po 6 do 8 tydźenjach su młode psy hižo starše a móža so wot maćerje dźělić.
Nowu rasu móžeš plahować, hdyž připušćiš psaj z dobrymi kajkosćemi, kiž přeješ sej tež za swoju nowu rasu. Šćenja změja potom te samsne abo tež tróšku hinaše kajkosće. Za přichodne připušćenje wuzwoliš sej z tuteje "generacije" zaso psy z najlěpšimi kajkosćemi, a to dźe to dale, doniž nimaš jednoho dnja psy, kiž wotpowěduja po kajkosćach twojim přećam. To pak móže lěta trać.
Tak su so z wjelka wowčerski pos, dakl, špic a njesměrnje wjele dalšich rasow wuwili.

Husky - pos za sanje.

Wosebitosće psow

Psy móža 40 króć lěpje čuchać hač my. To zaleži na wosebitym natwarje nosa, kotryž ma wjace bańkow k spóznaću wónje. Husto móžemy wobkedźbować, zo so pos "po nosu" orientuje. Ma potom nós cyły čas na zemi a čucha. Tak móže pos wšitke wonje čuć. Samo wóń wot předposlednjeho dnja! Tola ŠTO čuja psy?
Z nosom čuja psy pót a krej (wot zwěrjatow). Čłowjek wotedawa tež tróšku pota přez swoje póduše. Tute kapki pota wotsadźuja so na stwjelcach trawy, a psy móža to potom čuć. Woni móža tež pót dźiwich zwěrjatow (na při.: slědy sornow), ale tež drogi a slědy druhich psow čuć, kotrež su tam swój rewěr markěrowali.

Pos móže swojej wuši do wšěch směrow wobroćeć - jeli je to trjeba.

Što chce pos rjec?

Psy rozmołwjeja so z cyłym ćěłom, wosebje z wopušu a wušomaj. Na čim móžeš spóznać, kak so pos runje čuje:

Psy su palcoběhače (Zehengänger), dokelž so při běhanju jenož palcy z panochtami zemje dótkawaja.

Kak so psy dorozumja

Psy rozmołwjeja so na rozdźělne wašnje. Hdyž so psaj znajetaj, wobčuchataj so při zadku. Přez to wěstaj, hdyž pytataj za slědami, hdźe ma tamny pos swój rewěr. Jeli markěrujetaj psaj samsny rewěr, potom jedyn toho tamneho nadpadnje. Wojujetaj, doniž so słabši njepoda (lehnje so na chribjet a naćahuje šiju). Tak wě tón tamny, zo je wón dobył. Nimo toho dorozumja so psy přez zwuki, wuraz mjezwoča, kosminu, wuši (kak stejitej) a tež dźerženje wopuše.

Jeli njeje so dešćowało, móže pos stare slědy hišće po dwěmaj dnjomaj ze swojim čućiwym nosom wuslědźić.

Pos - jenož zabawa?

Hdyž přeješ sej psa, dyrbiš wědźeć, zo trjebaš za njeho jara wjele časa. Dyrbiš so z nim wuchodźować, jeho picować a hladać. Móžeš pak tež w domje za zwěrjata psa hladać abo kmótřistwo za njeho přewzać.

horje

hlej tež: