a

 

Wellen

 

a b o r i

 

Tatry su horiny na sewjeru Słowakskeje (75%) a juhu Pólskeje (25%). Je to najwyše horinske pasmo Karpatow a dźěli so do wjacorych wotrězkow:

  • Wysoke Tatry
  • Niske Tatry
  • Zapadne Tatry
  • Bielske Tatry
Najwyše su Wysoke Tatry, kiž wobsteja hłownje z granita. Najwyši dypk Wysokich Tatrow a Tatrow docyła je Gerlachski wjerch (2655 metrow nad hładźinu morja).

Krajina

Tatry nastachu na samsne wasnje kaž Alpy - přez alpske fałdowanje. Hórska krajina je wuslědk skutkowanja lodowca a erozije (wotnošenja pódy přez wodu a wětřik). Typiska lodowcowa dolina je Dolina Białej Wody.

W Tatrach je wjele přesmykow, kotrež su w zašłosći wažnu rólu za komunikaciju a wikowanje hrali. Tute přechody wužiwachu so na př. w Druhej swětowej wójnje za wuměnu tajnych informacijow. Dźensa wužiwaja je předewšěm turisća.

 

Na wjerškach je jasnje spóznajomne, zo su Tatry sfałdowane horiny.

Jězory

Jězory w pólskich Tatrach mjenuja so haty abo "mórske woka", dokelž su zwjetša kulojte. Tute pomjenowanje wustupuje tež we wědomostnych tekstach. Tatrowe haty su z jednym wuwzaćom (Kras Cichy Stawek) lodowcoweho pochada. W Tatrach je wokoło 200 hatow, z kotrychž je najwjetši Morskie Oko (34,54 ha).

 

Hórske jězory mjenuja so tež "mórske woka".

Jamy

W Tatrach je 330 jamow, wjetšina pak je za turistow zawrjena.
Tu někotre najwuznamniše jamy:

  • najdlěša jama: Wielka Sniesna (22749 m)
  • najhłubša jama: Wielka Sniesna (824 m)
  • najwobliwaniši cil za turistow: Belianska jama (1752 m dołha, přistupne su 1275 metrow)

Turizm

Tatry su kóžde lěto dowolowy cil mnohich turistow - w zymje za sněhakowanje a w lěću za krosnowanje a pućowanje.
Za mnohe wsy a města w Tatrach je turizm najwažniše žórło dochodow. Přirodoškitne organizacije a pućowanske zarjadnišća dźiwaja na to, zo njeby turizm wobswětej škodźał a přirodu přejara poćežował.
Tatry su přirodoškitna kónčina a tohodla njesmě so tam z awtom jězdźić.

 

Tatry su zdobom raj a wužadanje za krosnowarjow.

Halny wětr

Halny wětr je wosebitosć Tatrow. Wón nastanje, hdyž wuwiwa so na wuchodźe Tatrow meteorologiska wyšina, a na zapadźe nižina. Halny wětr jewi so předewšěm w nalěću. Traje něšto hodźin abo wjacore dny. Skónči so z dešćom abo sněhom. Najsylniši bě w meji 1968, wěješe ze spěšnosću 280 km/hodź. a zapusći wokoło 500 hektarow lěsa.

 

Tatry su tak wysoke, zo sahaja jich wjerški samo z mróčelow.

Zakopane - stolica Tatrow

Město Zakopane, tak mjenowana stolica Tatrow hraješe na spočatku 20. lětstotka wulku rólu za wuměłske žiwjenje w Pólskej. Tam bydlachu a zetkawachu so spisowaćeljo a wuměłcy, kotrychž inspirowaše rjanosć Tatrow (Witkacy, Kasprowicz, Szymanowski).
Dźensa je to znaty zymski sportowy centrum.

 

horje

 

 

 

 

 

 

 

hlej tež: