Woda je něšto wšědne a pozdatnje jednore, a tola je połna potajnstwow a mocy. Woda je zakład našeho žiwjenja. Bjez jědźe wutrajemy dwě-tři tydźenje, bjez wody jenož dwaj-tři dny. Samy čłowjek wobsteji z něhdźe 70% wody. Dwě třećinje zemskeho powjercha je z wodu pokryty. Wodu trjebamy za rjedźenje, za krjepjenje a za wjetšinu industrijnych procesow. Woda móže pak tež wulke škody načinić. Přepławjenja a tsunamije zabijeja ludźi a niča bydlišća.

Woda móže torhacu móc měć a wulke škody načinić.

Chemiski natwar wody

Dołho sebi ludźo myslachu, zo je woda jedyn element. Woda pak je chemiska wjazba, kotraž wobsteji z elementow wodźika a kislika (H2O).
Woda hodźi so z wjele energiju do wodźika a kislika dźělić. Nawopak nastawa při reakciji kislika z wodźikom woda a k tomu mnóstwo energije. Tuta reakcija so w tak mjenowanych paliwowych komorkach (Brennstoffzelle) za dobywanje energije wužiwa. Paliwowe komorki tworja zakład moderneho ćěrjenskeho systema za awta. Město škódnych wotpłunow nastanje dźě woda!

Wosebite kajkosće wody

Woda mjerznje při 0°C a wari so při sto stopnjach. Wona je jenička maćizna, kotraž jewi so w přirodźe we wšěch třoch agregatnych stawach. Jako lód na čopach a w glečerach, jako woda w rěkach a morjach a jako wodowa para w mróčelach a w mlě.

lodowe bibaski	słona woda w morju	para w mróčeli

Lód płuwa na wodźe, je potajkim lóši hač woda. Para je tohorunja lóša hač woda. Tuž dyrbi woda při wěstej temperaturje najćeša być respektiwnje najwjetšu hustotu měć, a tutu ma wona při 4°C. Tutón njewšědny zjaw mjenuje so anomalija hustoty wody. Dźakowano tomu móža na přikład ryby w zymje přežiwić - na dnu zmjerznjeneho jězora je woda 4°C ćopła.

Napjeće powjercha wody

Powjerch wody zadźerži so podobnje napjatej, elastiskej foliji. Tohodla móža překasancy kaž wodoměrjak po wodźe běhać. Jeli by wodoměrjak powjerch předrěł, by so podnurił.
Napjeće wodoweho powjercha je tež z přičinu, zo je wodowa kapka kulojtna a nic róžkata. Woda kaž tež druhe kapaliny prócuja so mjenujcy wo to, płoninu swojeho powjercha maksimalnje pomjeńšić. Podoba kule ma ze wšěch móžnych formow při jenakim wolumenje najmjeńši powjerch.

Napjeće wodoweho powjercha je z přičinu, zo je wodowa kapka kulojtna a nic róžkata.

Wodu mamy sej wažić

Jenož 2,53 % wšeje wody na zemi su słódka woda, zbytk je selena woda, a jenož 0,3 % hodźa so jako pitna woda wužiwać. Wjele rěkow a jězorow su dźensa industrije dla zanjerodźene.
W Africe wjedu so hižo wójny njedosahaceje pitneje wody dla.
Wažny nadawk čłowjestwa dźensa a w přichodźe je, so wo to postarać, zo ma kóždy dosć čisteje wody.

horje

hlej tež: