Žehlawka přeměnja milinu na swěcu. Wona wobsteji ze škleńcy, do kotrejež je wolframowy groćik zasadźeny. Tutón je něhdźe 50 μm ćeńki, to je dźesaćina wot poł milimetra.
Hdyž zaswěćimy swěcu, zwohrěwa so groćik na 2300 - 2900 °C a póčnje so žehlić a swěćić. Wolfram ma z 3422°C najwjetši škrejny dypk wšěch metalow a so tuž pod tutymi temperaturami hišće dawno nješkrěje.
W žehlawce njesmě žadyn kislik być, zo njeby so groćik spalił. W zašłosći su tohodla wšón powětr ze žehlawki wusrěbali, přez čož nasta w njej wakuum.

W žehlawce njesmě žadyn kislik być, zo njeby so groćik spalił.

Dźensa pjelnja so žehlawki z dusykom abo z drohotnym płunom. To zadźěwa tohorunja spalenju groćika a je nimo toho wěsćiše.
Při wšěm pak so tróšku wolframa wupari, hdyž so lampa swěći. Po něhdźe tysac hodźinow je groćik tajki ćeńki, zo so złama.
Žehlawka wunamaka so hakle kónc 19. lětstotka. Wulki podźěl na tym měješe Thomas Alva Edison. Do toho časa sedźachu ludźo wječor při swěčce abo wolijowej lampje.

Halogenowe žehlawki

Woni mjenuja so halogenowe žehlawki, dokelž su přidatnje z halogenowymi wjazbami pjelnjene. Halogeny su chemiske elementy 7. hłowneje skupiny periodiskeho systema kaž na přikład jod, brom abo chlor. Tute halogenowe wjazby transportuja wuparjeny wolfram, kotryž je so na zymnišich městnach w žehlawce wotsadźił, k najhorcyšim a najbóle wobškodźenym městnam wolframoweho groćika a jón z tym "reparuja".

Swěca halogenowych žehlawkow je swětliša hač swěca jednoreje žehlawki.

"Energijowy zežranc"

Žehlawka je "energijowy zežranc" - jenož mały dźěl energije přeměnja so na swěcu, wjetši dźěl zhubi so njewužiwany jako ćopłota. Elektriska swěca pak so wšudźe a husto nadměrnje wužiwa. Z tym ma žehlawka šwarny podźěl na poćežowanju přirody a wućerpanju surowiznow. W Australskej je so wužiwanje jednorych žehlawkow tohodla hižo zakazało.
Tójšto alternatiwow hižo eksistuja, a dale a dale so slědźi.

Žehlawki ze swěćatymi maćiznami

Žehlawki ze swěćatymi maćiznami wobsteja ze škleńčaneje rołki a su pjelnjene z wuparjenym žiwym slěbrom. Žiwe slěbro je jědojte a zdobom jenički metal, kiž je při 20°C židki.
Hdyž zaswěćiš swěcu, storkaja elektrony z wulkej spěšnosću do atomow žiweho slěbra a je k swěćenju pohnuwaja. Jedna pak so wo ultrawioletnu swěcu, kotruž njemóžeš widźeć. Sćěny rołki su tohodla ze swěćatymi maćiznami pokryte, kotrež přeměnjeja ultrawioletowu swěcu do widźomneje swěcy.
To je princip tak mjenowanych "zlutniwych žehlawkow". Porno jednorej žehlawce zalutuje so 80% energije, a nimo toho móža pjeć króć tak dołho swěćić.

LED

Wobrazowka mobilneho telefona a druhich elektroniskich aparatow swěći so z pomocu swěćatych diodow. LED je jendźelska skrótšenka a woznamjenja light-emitting diodes: swěcu wupromjenjowaca dioda.

Wobrazowka mobilneho telefona swěći so z pomocu swěćatych diodow.

Diody wobsteja z elektroniskich dźělow, tak mjenowanych połwodźakow, kotrež wupromjenjuja (emituja) swěcu, jeli přez nje milina prudźi.
Hišće leži jich eficienca mjez jednorej a zlutniwej žehlawku, ale w přichodźe budźeja wone "swět swěcy" dominować.

horje

hlej tež: