a

 

Wellen

 

j a b l u j a b l

 

Hdyž so rozhladuješ, widźiš, zo wšitcy žwjenkaja - dźěći runje tak kaž młodostni, starši a samo znaći dźiwadźelnicy a spěwarjo.
Žwjenkački předawaja so w najwšelakorišich barbach a formach, su kulowate abo róžkate, pisane abo šěre - něšto pak maja zhromadne: Wone lěpja!

Hłowne wobstatki žwjenkačkow su wjele cokora, sirup, aromatiske maćizny a přidawki, kiž wšitko zmjechča.

Hižo w kamjentnej dobje su ludźo rady žwjenkali. Wězo njemějachu žwjenkački, kaž je dźensa znajemy. Kusachu žiwicu wšelakich štomow, kiž su do toho z mjedom změšeli. Grjekojo, Egyptowčenjo a Romjenjo žwjenkachu zwjetša žiwicu pistacijowych štomow.

Hižo 2000 lět do ličenja našeho časa "wunamaka" lud Mayow w Srjedźnej Americe žwjenkačk: Z mlokojteje brěčki tropiskeho štoma, tak mjenowaneho ‚chicle', so prěnje lěpjate słódčizny zhotowjachu. Tute žwjenkački pak njemějachu hišće žadyn słód.

Dźensa so žwjenkačkam - nimo chicle-brěčki - při produkciji dalše maćizny přidawaja. Hłowne wobstatki su wjele cokora, sirup, aromatiske maćizny a přidawki, kiž wšitko zmjechča.

"Žwjenkački zalěpja ći žołdk, jeli je spóžěraš!"

Tajke a podobne hroženja sy zawěsće hižo husto słyšał/a. Ale žadyn strach, na tajkich stawiznach ničo wěrneho njeje. Prawje je, zo njemóže naš žołdk lěpjatu masu předźěłać. Tak pućuje žwjenkačk přez črjewa po twojim ćěle, doniž je na přirodnym puću zaso njewopušći.

Wjele ludźi so nad wunamakanjom žwjenkačka wjeseli, ale tójšto so tež mjerza. To su zwjetša ći, kotřiž su z črijom do žwjenkačka stupili abo dyrbja so wo čistotu w městach starać. Za wotstronjenje žwjenkačkow płaća města wjele pjenjez. Tohodla su w jendźelskim měsće Liverpool dawki na žwjenkački zawjedli. W aziskim wulkoměsće Singapur móžeš sej lěpjate słódkosće samo jenož w apotece kupić!

Po Druhej swětowej wójnje běchu we wjele němskich městach ameriscy wojacy zaměstnjeni. Woni hustohdy žwjenkački žwjenkachu a su tak k tomu přinošowali, zo je tež Němcy zeznachu.

Žwjenkački jenož njesłodźa, ale su tež strowe!

  • Při žwjenkanju produkuja so sliny, kiž haća rozmnoženje bakterijow. Tak škitaja so zuby před kariesom, wězo jenož potom, hdyž kusaš žwjenkačk bjez cokora.
  • Měrne a pomałe žwjenkanje će změruje a pomha tak přećiwo nerwoziće. Hdyž sy potajkim zaso raz njeměrny/-a, wzmi sej žwjenkačk.
  • Wědomostnicy twjerdźa, zo dóstanu mozy při žwjenkanju wjace kislika a zo móžeš tuž lěpje přemyslować abo sej wěcy lěpje spomjatkuješ.

To su tola najlěpše wuměnjenja za dobre šulske wukony, abo? A tola su žwjenkački na šulach zakazane. Wěsće, čehodla? Prašejće so domownika!

Wjetšina žwjenka žwjenkački jenož tak. Dawaja pak tež:

  • žwjenkački přećiwo mjakliwosći (Übelkeit),
  • žwjenkački, kiž pomhaja, zo na waze njepřibudźeš,
  • žwjenkački, kiž pomhaja, zo ludźo z kurjenjom přestanu.

Žwjenkački předawaja so z najwšelakorišim słodom. Najradšo pak žwjenkaja so w Němskej dwě družinje: płodowe a mjetličkowe žwjenkački (Minze).

Hłowne wobstatki žwjenkačkow su wjele cokora, sirup, aromatiske maćizny a přidawki, kiž wšitko zmjechča.

 

horje

 

 

 

 

 

 

 

hlej tež: